een
stappenplan
Ethiek kent stappenplannen in diverse vormen. Een stappenplan is bedoeld om op een systematische manier na te denken over een morele kwestie. Het helpt de gedachten te ordenen en voorkomt dat belangrijke elementen in het vuur van het gesprek vergeten worden. Het is een soort checklist en zeker geen protocol dat automatisch leidt tot de juiste oplossing van het probleem. Het stappenplan dat hieronder weergegeven is, is dilemma-gericht: het helpt beslissingen te nemen als er sprake is van een (moreel) dilemma. (hetzelfde stappenplan is, samen met een toelichting, ook te downloaden)
De volgende zes stappen kun je gebruiken om gezamenlijk een casus te bespreken.
- Wegnemen van onduidelijkheden
Zonodig aanvullen van ontbrekende gegevens
Nagaan wat de feiten zijn
- Aangeven waar de spanning gevoeld wordt in de casus
Toelichting:
inventarisatie van wat de casus oproept: emotie, intuïtie, conflict van gevoelens, twijfels, vragen etc.
Nog geen discussie, geen oordelen en geen conclusie!
- Stellen van de centrale morele vraag
Toelichting:
Uit alle vragen en opmerkingen die er liggen worden de morele vragen aangewezen. Wat maakt een vraag tot een morele vraag? Onderscheid maken met andere, niet-morele vragen.
Beslissen met welke vraag je aan de slag gaat.
- Benoemen van de belangen en de normen en waarden die in deze casus centraal staan
Toelichting:
Wie zijn er allemaal bij deze kwestie betrokken? Wat staat er voor ieder van hen op het spel? Waar is het hun ten diepste om te doen? Welke normen en waarden zijn hier bepalend?
- Aangeven op welke manier de diverse belangen in deze casus het best gediend worden en hoe de belangrijkste normen en waarden het best tot uitdrukking kunnen worden gebracht
Toelichting:
Welke handelingsalternatieven zijn er? In dit stadium vooral inventariseren wat mogelijk is in logisch vervolg op de voorgaande stappen
- Trekken van een conclusie
Toelichting:
Op basis van de gewonnen inzichten moet nu worden beslist wie wat zal doen. Centraal staat hier de verantwoording van de beslissing. Waarom is de ene oplossing te verkiezen boven de andere? Hebben sommige belangen, normen en waarden voorrang op anderen? Hoe wordt dat gemotiveerd?