vraaggestuurde zorg


In de hele samenleving valt een verschuiving waar te nemen van aanbod- naar vraaggestuurde levering van diensten. Dat geldt niet alleen voor de zorg, maar ook voor het onderwijs, het bedrijfsleven en de overheid. Niet langer wordt het accent gelegd op het creëren van een aanbod waarvan vooral de producent zelf denkt dat het in een behoefte voorziet, het accent is meer komen te liggen op het goed luisteren naar de vraag om vervolgens daarop een zo passend mogelijk aanbod te creëren.

Een dergelijke ingrijpende verandering kan maar plaatsvinden als het bestaande mens- en wereldbeeld daar ruimte voor biedt. Kennelijk is die ruimte er nu en zijn mens- en wereldbeeld veranderd. Zo is het gezag waarmee gezegd werd: 'ik weet wat jij nodig hebt', niet langer vanzelfsprekend. Mensen zijn mondiger geworden en geven aan zelf het best te weten wat goed voor hen is. Zij voelen zich prima in staat zelf hun wensen en behoeften te formuleren en daar - al dan niet met kracht van argumenten - voor op te komen.

Met name het feit dat kennis zo makkelijk toegankelijk is geworden en niet langer het monopolie is van de professional, heeft daar in belangrijke mate aan bijgedragen. Een andere reden voor de overgang naar vraagsturing is dat er door de individualisering een eindeloze variatie in behoeften is ontstaan. Men verlangt maatwerk; de één heeft het vaak graag net even anders dan de ander. Dus moet er nauwgezet naar de vraag geluisterd worden en moet er flexibel op de noden en behoeften worden ingespeeld.

Ook het economisch belang van het exact op elkaar afstemmen van vraag en aanbod telt mee. Dat betekent zo breed en flexibel mogelijk ingaan op de vraag, maar tegelijkertijd zo zuinig mogelijk omgaan met de beschikbare capaciteiten. En dat blijkt beter te lukken als het aanbod op de vraag wordt afgestemd dan wanneer gepoogd wordt om bij het aanbod een vraag te creëren.

Voor de gezondheidszorg heeft de verschuiving van aanbod- naar vraagsturing ingrijpende consequenties. Niet alleen zijn er belangrijke gevolgen op financieel-economisch en organisatorisch gebied, ook inhoudelijk verschuift er nogal wat. Ethiek wil nagaan wat die verschuiving precies betekent. Zij vraagt zich bijvoorbeeld af of de zorg waarom gevraagd wordt wel goede zorg is. En wat is goede zorg precies? Wie bepaalt dat? Mogen uitsluitend professionele (bv. medische en verpleegkundige) criteria gehanteerd worden om vast  te stellen of zorg kwaliteit heeft of mogen dat ook persoonlijke criteria zijn?



Begrippen

  • aanbodgerichte zorg
    wordt gezien als tegenhanger van de vraaggerichte zorg. Aan de zorg wordt invulling gegeven vanuit het perspectief van de professional, uitgaande van wat de organisatie aanbiedt (Prinsen 2002)

  • behoeftegestuurde zorg
    wordt vaak tegenover de diagnosegestuurde zorg gezet. De behoeften en beleving van de patiënt en diens naasten bepalen de invulling van de vraaggerichte zorg. (Prinsen 2002)

  • belevingsgerichte zorg
    stelt de beleving van de patiënt centraal. De beleving en de ervaringsdeskundigheid van de patiënt bepalen de invulling van de vraaggerichte zorg

  • diagnosegestuurde zorg
    wordt vaak tegenover de behoeftegestuurde zorg gezet. De diagnose die de zorgverlener stelt bepaalt de invulling van de vraaggerichte zorg. (Prinsen 2002)

  • geïntegreerde belevingsgerichte zorg
    geïntegreerde belevingsgerichte zorg is door het IMOZ (Instituut voor Maieutische Ontwikkeling in de Zorgpraktijk) ontwikkeld. Deze zorg is gericht op het verbeteren van het emotioneel en sociaal functioneren en de kwaliteit van het leven, specifiek bij dementerende ouderen. Centraal in de begeleiding staat het aansluiten bij de beleving en de mogelijkheden van de persoon. (Van der Kooij (1998) in: Prinsen 2002)

  • vraaggerichte zorg
    een gezamenlijke inspanning van patiënt en hulpverlener die erin resulteert dat de patiënt de hulp ontvangt die tegemoet komt aan zijn wensen en verwachtingen en die tevens voldoet aan professionele standaarden (RvV 1998) Vraaggerichte zorg wordt gezien als tegenhanger van de aanbodgerichte zorg (Prinsen 2002)
    Accent ligt op het individuele niveau: op de relatie tussen hulpverlener en cliënt. Vraaggericht werken betekent minimaal dat de hulpverlener naar (de vraag van) de cliënt luistert en de vraag met zijn eigen kennis, oordeel en inzichten confronteert. (Tonkens 2003)

  • vraaggestuurde zorg
    geeft niet alleen richting aan het zorgaanbod, zoals bij vraaggerichte zorg, maar bepaalt ook zelf de inhoud daarvan. De machtsmiddelen om met de vraag het aanbod te sturen liggen bij de cliënt. (Verbeek (1999) in: Prinsen 2002)
    Vraagsturing heeft betrekking op het institutionele niveau: op de relatie tussen instelling en cliënt. De wensen van de cliënt als uitgangspunt nemen voor de vormgeving van de voorzieningen. (Tonkens 2003)

naar boven  Δ


Links

  • CEG: Centrum voor Ethiek en Gezondheid
    http://www.ceg.nl

  • 'ethiek en commercialisering van de zorg': zie pagina elders op deze site

  • IMOZ: het instituut voor implementatie en onderhoud van zingevende en belevingsgerichte zorg
    http://www.imoz.nl

  • Lectoraat 'vraaggestuurde zorg' Hogeschool Utrecht
    http://www.hu.nl

  • Zorgleefplanwijzer In het zorgleefplan beschrijf je namens de cliënt hoe hij wil leven en op welke ondersteuning hij van jou en je collega's kan rekenen.
    Een initiatief van Sting en Zorg Voor Beter
    http://www.zorgleefplanwijzer.nl.nl

naar boven  Δ


Discussiepunten
  • Vraagsturing en professionele standaard

    Vraaggestuurde zorg wordt gemakkelijk opgevat als 'u vraagt, wij draaien', zeker wanneer de zorgvrager op de eerste plaats als consument gezien wordt.

    Wat te doen als de zorgvraag botst met hetgeen de zorgverlener als professional meent dat goed is om te doen? Met andere woorden: Hoe wordt de spanning opgelost tussen het 'u vraagt wij draaien' en de professionele standaard?

  • Ter bespreking:

    • Hilhorst, M., en A. Struijs (2005) Commerciële normen in de zorg in: Medisch Contact 60 nr. 12 p. 488 - 491 Utrecht KNMG

    • Post, D. (2005) Markt en zorg onverenigbaar; Artsen zijn geen leveranciers van producten in: Medisch Contact (60) nr. 18  p. 752 - 754

  • De eigen verantwoordelijkheid van de zorgvrager

    Vraaggestuurde zorg wordt gemakkelijk opgevat als 'u vraagt, wij draaien'.
    Hoe staat het met de eigen verantwoordelijkheid van de zorgvrager voor het zorgproces? Wordt het antwoord op de zorgvraag niet vaak veel te gemakkelijk bij de zorgverlener gezocht?

naar boven  Δ


Literatuur

  • Hertogh, C.M.P.M., B.A.M. The, B.M.L. Miesen, J.A. Eefsting (2004) Je krijgt er zóveel voor terug! Aspecten van een belevingsgerichte ethiek bij dementie; Amsterdam, VU; ISBN: 90-9018368-X

  • Heijst, J.E.J.M. van (2005) Vragen bij de vraaggestuurde zorg Een zorgethische bespiegeling; in: Zin in Zorg (Reliëf) nr. 1 pp. 5 - 7

  • Jochemsen, H. (2005) Patiëntgestuurde of professiegestuurde zorg; patiënt als zorgconsument? in: ZM Magazine febr. 2005 ISSN 1381 - 0901

  • Meininger, H.P. (2002) Vraaggestuurde zorg; een ethische verkenning, Hoofdstuk 12 in: Meininger, H.P. (2002) Zorgen met zin; Ethische beschouwingen over zorg voor mensen met een verstandelijke handicap; SWP Uitgevers, ISBN: 90 66654562

  • Prinsen, B. e.a. (2002) Belevingsgerichte hulpverlening in de thuiszorgpraktijk; Utrecht NIZW ISBN: 90 5957 004 9

  • Schollen, E., J. de Clercq (2006) Patiëntgestuurde zorg; een nooit eindigend verhaal; Uitgeverij LannooCampus; ISBN: 978-90-209-6135-5

  • Tonkens, E. (2003) Mondige burgers, getemde professionals; marktwerking, vraagsturing en professionaliteit in de publieke sector; Utrecht, NIZW; ISBN: 90 5957 041 3 (zie vakliteratuur onder letter 'T')

naar boven  Δ