technologie in de zorg


Hoogontwikkelde technologie is in de zorg van vandaag niet meer weg te denken.
Maar haar bijdrage is in menig opzicht ambivalent. Aan de ene kant is zij onmisbaar bij het geven van goede zorg, bijvoorbeeld door het onzichtbare zichtbaar te maken of het ondraaglijke draaglijk. Aan de andere kant is zij soms bedreigend en in staat het menselijke gezicht van de zorg verloren te laten gaan. Veel hangt dan ook af van de manier waarop de technologie wordt ingezet.

Van belang is om onderscheid te maken tussen de inzet van technologie als middel of als doel. Vooral wanneer zij als doel wordt gezien dreigt de mens, om wie het in de zorg uiteindelijk toch allemaal draait, gemakkelijk op de achtergrond te raken. Bijvoorbeeld wanneer er meer aandacht is voor het corrigeren van de afwijkende bloedwaarden dan voor de patiënt die zich bezorgd afvraagt wat die gevonden afwijkingen voor hem betekenen.
Ingezet als middel kan de technologie bijdragen aan het geven van goede zorg, bijvoorbeeld door het mogelijk te maken vitale levensfuncties tijdelijk over te nemen, tumoren in een vroeg stadium te ontdekken of gecompliceerde revalidatie-technieken in te zetten.

Het is belangrijk ervoor te zorgen dat technologie niet gaat overheersen. Dat blijkt veel moeilijker dan het op het eerste gezicht lijkt. Technologie kan je er bijvoorbeeld toe verleiden om definitieve beslissingen uit te stellen, waardoor je het initiatief verliest: eerst dit nog even onderzoeken en dan die behandeling nog maar eens proberen. En voor je het weet dicteert de technologie de gang van zaken, vaak zeer ten nadele van de zorgvrager. Een voorbeeld: met steeds geavanceerder methoden is vast te stellen of het ongeboren kind afwijkingen heeft. Maar wie stelt er grenzen aan de neiging om alsmaar meer afwijkingen uit te sluiten, bang om risico's te nemen en onzeker om te laten komen wat komt?

Technologie wordt ook makkelijk dominant, omdat het gebruik van complexe apparatuur nu eenmaal meer in aanzien staat en meer indruk wekt dan het inzetten van de 'zachte' krachten van de zorg: het geduld, de troost, de nabijheid, de aandacht en steeds maar weer de herhaling. Inzet van technologie is concreet, laat vaak direct resultaat zien en geeft het gevoel dat er tenminste wat wordt gedáán. Het is verleidelijk om alle aandacht op de techniek te richten wanneer de toestand van de zorgvrager je in verlegenheid brengt, zoals wel eens gebeurt bij het eten geven aan meneer de Wit met de ziekte van Parkinson als hij één zijn plotselinge huilbuien heeft.
Techniek is bovendien veel makkelijker te managen dan de 'zachte' krachten. Het gebruik en het effect ervan zijn relatief eenvoudig in maat en getal uit te drukken. De kosten die zij met zich meebrengt laten zich doorgaans eenvoudig berekenen, veel makkelijker dan de portie geduld die nodig is om mevrouw de Bont te wassen en aan te kleden.

Ethiek stelt telkens weer de vraag of het goede wel gedaan wordt; of tussen al de technologie de mens nog wel zichbaar blijft; of de technologie niet als excuus gebruikt wordt in situaties die verlegenheid oproepen. Ethiek wil zichtbaar maken hoe techniek zó ingezet kan worden dat zorg er werkelijk beter van wordt.



Begrippen




naar boven  Δ


Links

  • www.ethiekonderzoek.nl
    Het programma Ethiek & Beleid ging in 1995 van start en is inmiddels afgelopen. Mede gelet op de enthousiaste reacties op dit programma besloot NWO tot een vervolgprogramma: Ethiek, Onderzoek & Bestuur. Dit onderzoeksprogramma is gestart in 2003 en loopt tot 2009. Deze site biedt informatie over alle onderzoeksprojecten, de tot nu toe behaalde resultaten en activiteiten binnen het nog lopende programma.

  • www.ictzorg.com
    Het ICT-platform voor professionals in de zorg

  • www.rathenau.nl
    Het Rathenau Instituut is een onafhankelijke organisatie die zich bezighoudt met vraagstukken op het snijvlak van wetenschap, technologie en samenleving en die de politiek daarover tijdig en op doordachte wijze informeert. Het Rathenau Instituut heeft twee kerntaken. Van oudsher bestudeert het vanuit een publieke invalshoek de effecten van wetenschap en technologie op de samenleving. Dit heet in jargon Technology Assessment (TA). Sinds 2004 onderzoekt het instituut ook hoe het wetenschapsstelsel functioneert en hoe dit reageert op wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen. Deze taak heet Science System Assessment (SciSA).

naar boven  Δ



Literatuur
  • Berg, M. en A. Mol (2001) Ingebouwde normen; medische technieken doorgelicht; Utrecht: Lemma; ISBN: 90 5805 044 0

  • Blume, S.S. (2006) Grenzen aan genezen: over wetenschap, technologie en de doofheid van een kind; Amsterdam, Uitgeverij Bakker; ISBN: 90 351 3024 3

  • Devisch, I. & G. Verschraegen (red.) (2003) De verleiding van de Ethiek; over de plaats van morele argumenten in de huidige maatschappij; Amsterdam, Uitgeverij Boom; ISBN: 90 5352 825 3; Deel II: Moraliteit, media en technologie
    • Intermezzo

    • Mul, J. de; Informatietechnologie als morele mediator. Over het verdwijnen en verschijnen van de ethiek in de informatie- en communicatietechnologie

    • Verbeek, P.P.; De moraliteit van de dingen

    • Swierstra, T.; De wisselwerking tussen ethiek en technologie; naar een moderne technologie-ethiek;

  • Galjaard, H. (2008) Gezondheid kent geen grenzen; Uitgeverij Balans; ISBN: 978 90 501 8871 5.

  • Gastmans, C. en e.a. (2002) Between technology and humanity; Leuven: Leuven university Press: ISBN: 90 5867 251 4

  • Gezondheidsraad (2006) Betekenis van nanotechnologieën voor de gezondheid Den Haag: Gezondheidsraad; publicatie nr 2006/06; ISBN: 90-5549-593-X (Download)

  • Gezondheidsraad ( 2004) Geavanceerde thuiszorgtechnologie: morele vragen bij een ethisch ideaal; in: Signalering ethiek en gezondheid 2004, Hfdst. 4; Den Haag: Gezondheidsraad ISBN: 90 55495271 (Download)

  • Hartogh, G. den; I. de Beaufort (2006) Een hoge prijs voor een kind; Morele problemen van nieuwe reproductieve technologieën; Assen, Van Gorcum; ISBN: 90 232 4169 X

  • Huijer, M. en M. Smits (red.) (2010) Moralicide; Nieuwe morele vocabulaires voor technologie; Uitgeverij Klement, ISBN: 9789086870585
    In dit boek wordt aan de hand van uiteenlopende voorbeelden onderzocht wat recente technologische innovaties (zoals in de psychofarmaca, geboortetechnologie, ICT, prenatale screening, 'converging technologies') teweeg hebben gebracht in de symbolische orde van onze taal en moraliteit.(zie verder onder letter H)

  • Jochemsen, H. (2006) Ethiek van de zorg tussen technische beheersing en professionele hulpverlening;
    in: Verpleegkunde; Nederlands - Vlaams wetenschappelijk tijdschrift voor verpleegkundigen, 2006 - 21 nr. 3 pp. 205 - 215

  • Koops, B.-J. en C. Lüthy (2009) De maakbare mens; Uitgeverij Bert Bakker; ISBN: 9789035134393
    Waarom zijn we zo gefascineerd door techniek die sleutelt aan het menselijk bestaan? Wordt het debat over de maakbare mens gebaseerd op feiten of op fictie? En wie of wat bepaalt of er grenzen moeten zijn aan maakbaarheid?

  • Kort, H.; A. Cordia, Witte, L. de; (red.) (2008) Langdurende zorg en technologie; Uitgeverij Lemma; ISBN: 978-90-5931-485-6

  • Lemmens, P.(2008) Gedreven door techniek; De menselijke conditie en de biotechnologische revolutie; (Proefschrift) Oisterijk, Box Press; ISBN: 978 90 8891 0371 (Download)

  • Maeckelberghe, E.L.M. (2002) Technologie in de gezondheidszorg; in: Tijdschrift voor Geneeskunde en Ethiek (12) nr. 1 p. 17 - 21; Assen: Koninklijke Van Gorcum

  • Mol, A. (2005) Het leven met technieken. Voorbij de mythe van de rationaliteit; in: Tijdschrift voor Humanistiek jrg 6, nr. 23, okt 2005, p 70-76 (Download)

  • Nederlandse Organisatie Wetenschappelijk Onderzoek (NWO); Magazine: Ethiek, Onderzoek & Bestuur;
    Ga voor (gratis) abonnement naar: www.ethiekonderzoek.nl

  • Provincie Utrecht (2009) Een verkenning van de grenzen; Ethische overwegingen bij zorg op afstand; www.provincie-utrecht.nl; (Download)

  • Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (2004) Geavanceerde thuiszorgtechnologie: morele vragen bij een nieuwe zorgpraktijk; in: Signalering Ethiek en Gezondheid 2004, Hfdst. 5; Zoetermeer: RVZ ISBN: 90 5732 137 8 (Download)

  • Schuurman, E. (2002) Bevrijding van het technische wereldbeeld; Uitdaging tot een andere ethiek; Afscheidscollege Technische Universiteit Delft; ISBN: 90 5638-091-5

  • Schuurman, J. e.a.(2007) Ambient intelligence; Toekomst van de zorg of zorg van de toekomst? Den Haag, Rathenau Instituut; studie 50; ISBN: 978-90-77364-16-1 (Download)

  • Slob, M. (red.) (2004) Een ander ik. Technologisch ingrijpen in de persoonlijkheid; Diemen, Veen magazines / Rathenau Instituut

  • Swierstra, T. (2009) Willen we alles wat kan? Ethische controversen rondom wetenschap en technologie ontrafeld ZonMw; ISBN: 978-90-57631092; als pdf-bestand: www.zonmw.nl

  • Swierstra, T., M. Boenink, B. Walhout en R. van Est (red.) (2009) Leven als bouwpakket - Ethisch verkennen van een nieuwe technologische golf Den Haag, Rathenau Instituut; ISBN: 978-90-8687-049-3; Als boek: uitgeverij Klement; als pdf-bestand: Rathenau -instituut

  • Trappenburg, M. e.a. (2005) Debat ter discussie; Wie mag meepraten over medische technologie? Rathenau Instituut; werkdocument 96; ISBN: 90 77364 00 5 (Download)

  • Verbeek, P.P. (2009) De grens van de mens: over techniek, ethiek en de menselijke natuur, Inaugurale rede; Universiteit van Twente, Faculteit Gedragswetenschappen (Download)

  • Verbeek, P.P. (2006) Ethiek en technologie; Moreel actorschap en subjectiviteit in een technologische cultuur, in: Ethische Perspectieven 16 (3) pp. 267 - 289 (Download)

  • Verbeek, P.P. (2005) Techniek en de grens van de mens: de menselijke conditie in een technologische cultuur; in: Wijsgerig Perspectief, ISSN 0043-5414, pp. 6-17

  • Vorstenbosch, J. (2009) Hoe maakt u het? Technologie in een veranderende gezondheidszorg; over dossiers, robots en tests in de gezondheidszorg; ZonMw; ISBN: 978-90-5763-102-3. (Download)
    • Olthuis, G. (2009) Boekrecensie Hoe maakt u het? in: Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek (19) nr. 4 p. 124

  • Vries, Th. de; (2005) Technologie en Zorg; wie wordt er beter van? (oratiereeks); Amsterdam, Uitgeverij SWP; ISBN: 90 6665 657 3

naar boven  Δ