leefstijl en gezondheid


Een goede gezondheid staat bij de meeste mensen hoog op het verlanglijstje. We stemmen er dan ook graag mee in dat een belangrijk deel van het nationale inkomen besteed wordt aan de hoog-ontwikkelde gezondheidszorg die we in Nederland kennen. Bovendien doen veel mensen dagelijks hun best om die gezondheid te bevorderen door bijvoorbeeld te kiezen voor een gezonde leefstijl. Het recept is bekend: genoeg bewegen, niet roken, niet teveel eten, niet teveel alcohol en voldoende groenten, fruit en vitamines.

Dat de manier van leven inderdaad grote invloed heeft op de gezondheid is niet nieuw. Adviezen op dat gebied, bijvoorbeeld ten aanzien van hygiëne en voeding, zijn van alle tijden.

Niet van alle tijden is de enorme toename van het aantal adviezen waar we mee te maken krijgen. Kennelijk leven we, ondanks alle inspanningen, toch nog niet gezond genoeg. De stroom adviezen is een gevolg van de talloze onderzoeken die er gedaan worden naar mogelijke verbanden tussen leefstijl en ziekte en gezondheid. Bijna dagelijks worden de uitkomsten van die onderzoeken uitgebreid op radio en televisie besproken. Vaak gaat het om zwakke verbanden tussen een of andere stof waar we regelmatig mee in aanraking komen en de kans om ziek te worden. Maar hoe moet je verstandig omgaan met die overstelpende hoeveelheid informatie over mogelijk ziekmakende factoren? Wat doe je bijvoorbeeld met de conclusie dat 'een toename van de melkconsumptie met een halve liter per dag is geassocieerd met een verlaging van het risico van dikke darmkanker met 12%' (VoedingsMagazine 6/2004)? En is alle informatie wel even betrouwbaar? Wie hebben er allemaal belang bij zo'n groot aanbod aan gegevens over een goede leefstijl?

Ook niet van alle tijden is dat we ervan uitgaan dat iedereen het liefst zélf bepaalt welke manier van leven het best bij hem past en dat hij graag zélf beslist welke leefstijl goed voor hem is. Maar willen mensen al die keuzen eigenlijk wel maken en kunnen ze dat ook? Want het valt niet mee om uit de talloze mogelijkheden die er zijn het goede te kiezen. Daar komt nog bij dat een verkeerde keuze je persoonlijk wordt aangerekend. Je had je toch goed kunnen informeren? Genoeg adviseurs beschikbaar: de deskundigen, de overheid, familie en vrienden, van borreltafel via spreekkamer tot internet. Maar wie is echt deskundig en welke informatie is werkelijk betrouwbaar?

Wat opvalt in de discussie over een gezonde leefstijl is dat de toon scherper wordt en dat adviezen plaats maken voor eisen en verplichtingen. Ongezond gedrag wordt steeds openlijker afgekeurd of zelfs bestraft. Gezondheid moét. Niet alleen in het belang van het eigen geluk en van een lang leven, maar vooral ook om de kosten die ziekten en aandoeningen met zich meebrengen in de hand te houden, zeker als de gemeenschap die moet betalen. De eigen verantwoordelijkheid voor een goede gezondheid krijgt steeds meer nadruk.
Hoe meer eisen er aan mijn manier van leven gesteld worden, hoe meer vragen dat oproept. Mag ik mijn leefstijl nu wél of niet zelf kiezen? Is er eigenlijk een plicht om gezond te leven? En wie legt me die dan op? De overheid of de verzekeraars? Gaat het vooral om financiële argumenten of zijn met name levensbeschouwing en moraal van belang?

Wat er over al dit soort vragen valt te zeggen vanuit het perspectief van de ethiek, die zich voortdurend de vraag stelt of het goede wel gedaan wordt, daarover gaat het op deze pagina.



Begrippen

  • medicalisering
    Overmatige bemoeienis van de geneeskunde (met het menselijk leven) (van Dale)


naar boven  Δ


Links

  • CEG: Centrum voor Ethiek en Gezondheid
    http://www.ceg.nl

  • IVO: wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen
    http://www.ivo.nl

  • Nationaal Gezondheidsplan - Leefstijl en Gezondheidsmanagement
    http://www.mijnleefstijl.nl

  • NIGZ; Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie
    http://www.nigz.nl

  • RIVM; Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; Nationaal Kompas Volksgezondheid; Ethische aspecten van het bevorderen van gezond gedrag
    http://www.rivm.nl

naar boven  Δ



Literatuur
  • Amerongen, M. van (2001) Rook doet leven. Over het recht op een hedonistisch bestaan Amsterdam: Mets en Schilt; ISBN 90 5330 324 3

  • Beaufort, I. de, (2005) De dikkerd als paria; Prof. Inez de Beaufort gaat vanuit Erasmus MC een Europees onderzoek naar de ethische kanten van overgewicht en vetzucht leiden. Dit onderzoek heet ‘Eurobese’, kost 1 miljoen euro en wordt gefinancierd door de Europese Unie.

  • Brug, H. (2005) Gedrag en gedram; We weten het allang: veel en vet eten is slecht, net als roken en weinig bewegen. Toch wordt Nederland aldoor dikker. We voelen ons log, lomp en lelijk, maar kiezen een leefstijl die dit juist bevordert. Prof. Hans Brug (hoogleraar determinanten van de volksgezondheid) over ‘weten’, ‘willen’ en ‘kunnen’.

  • Dagevos, H., J. Dagevos en G. Munnichs (2007) De obesogene samenleving – Maatschappelijke perspectieven op overgewicht; Amsterdam University Press; ISBN: 9789053569818

  • Devisch, I. (2008) 'Ik rook me kapot!' 'Idioot die je bent!' We weten dat roken schadelijk is, en toch doen we het. Waarom?; in: Beaufort, I. e.a. (red.) (2008) De kwestie; Praktijkboek ethiek voor de gezondheidszorg; Lemma, ISBN: 978 90 5931 068 1; Hoofdstuk 23

  • Dijk, G. van (2008) Wie z'n billen brandt... moet zelf de rekening betalen?; Eigen verantwoordelijkheid en het recht op gezondheidszorg; in: Beaufort, I. e.a. (red.) (2008) De kwestie; Praktijkboek ethiek voor de gezondheidszorg; Lemma, ISBN: 978 90 5931 068 1; Hoofdstuk 25

  • Gezondheidsraad (2005) Nu met extra bacteriën! Voedingsmiddelen met gezondheidsclaims in: Signalering Ethiek en Gezondheid Hoofdstuk 3; Den Haag, Gezondheidsraad; pdf-bestand te downloaden.

  • Have, M. ten (2008) Ouderlijke macht en het vetgemeste kind: 'Wie werpt de eerste steen?'; in: Beaufort, I. e.a. (red.) (2008) De kwestie; Praktijkboek ethiek voor de gezondheidszorg; Lemma, ISBN: 978 90 5931 068 1; Hoofdstuk 24

  • Horstman, K. en R. Houtepen (2005) Worstelen met gezond leven: ethiek in de preventie van hart- en vaatziekten Amsterdam: Het Spinhuis; ISBN: 90 55892548

  • Kabinetsnota 'Langer gezond leven: ook een kwestie van gezond gedrag'; kamerstuk 31-10-2003

  • Kamerstuk 'Langer gezond leven: ook een kwestie van gezond gedrag'; kamerstuk 31-10-2003

  • Loobuyck, P. (2003) Towards a war on smokers? Enkele beschouwingen bij het overheidsoptreden tegen roken; in: Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek (13) nr. 1 p. 2 - 6

  • Oenen, G. van; (2002) Paars en liberale zorgeloosheid; in: Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek (12) nr. 1 p. 2 - 6

naar boven  Δ