In de Volkskrant van 17 april 2009 schreef E. de Visser een artikel onder de titel 'Familie buitenspel bij sterven op IC'. Aanleiding was het verschijnen van een richtlijn van de ethische commissie van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care voor het stopzetten van de behandeling op de IC. In het artikel staat onder meer: "Op de intensive care heeft de familie van ernstig zieke patiënten geen recht om mee te beslissen over het staken van de behandeling. Dat besluit wordt genomen door artsen, als zij van oordeel zijn dat hun handelen medisch zinloos is."

In een begeleidend artikel „het is de arts die moet beslissen” (E. de Visser) staat onder meer: "De moeilijkste vraag blijft in de richtlijn onbehandeld (...): de vraag wanneer een behandeling zinloos is."

Om de vraag te kunnen beantwoorden of het wel terecht is dat de familie geen stem heeft bij de beslissing, is het goed onderscheid te maken tussen een behandeling die kansloos en een die zinloos is.
Kansloos is een behandeling die medisch gezien niet kan leiden tot het gewenste doel. Een voorbeeld daarvan is het reanimeren van een patiënt met een fatale hersenbloeding. Van een arts kun je niet vragen iets te doen wat geen kans van slagen heeft. Omdat alleen artsen goed kunnen bepalen of een behandeling kansloos is of niet, staat de familie in die gevallen terecht 'buitenspel'.

Iets anders is het wanneer het gaat over de vraag of een behandeling zinvol is. Stel dat een patiënt met een dodelijke vorm van kanker een longontsteking krijgt. Behandeling van die longontsteking (met antibiotica) is doorgaans kansrijk. De vraag of behandeling bij deze patiënt met kanker zinvol is, is van diverse factoren afhankelijk en kan eigenlijk alleen goed door de patiënt zelf beantwoord worden. Hij kan besluiten zich niet te laten behandelen, met mogelijk de (doorgaans milde) dood als gevolg. Hij kan er ook voor kiezen zich wél te laten behandelen om zo nog wat tijd te winnen om dingen te doen die voor hem belangrijk zijn. Familieleden kunnen hier zeker helpen tot een goede beslissing te komen, met name wanneer de patiënt daar zelf minder toe in staat is. De arts heeft hier een bescheiden rol. Hij kan wellicht verstandige dingen zeggen over het al dan niet zinvol zijn van de behandeling, maar hij is hierin zeker niet de eerste en enige om beslissingen te nemen. Wel is het zo dat hij ook in deze gevallen de eindverantwoordelijkheid draagt voor de besluiten die genomen worden.

Met zijn bachelorscriptie Reanimatie, een sociologische analyse van een modern ritueel rondom de dood (UvA, sociologie), nomineerde H. van der Wedden zich voor de Nationale Scriptieprijs 2008.

In het Parool van 27 januari schrijft A. Verbeek hierover onder meer: „Het reanimeren van een ernstig zieke bejaarde is voor verpleegkundigen vaak een traumatische ervaring. Volgens Van der Wedden weten ze immers al vaak van tevoren dat het niet goed zal aflopen. Een coma, klaplong en versplinterde ribben, een onpersoonlijke dood op de intensive care en zelf slapeloze nachten omdat je iets hebt gedaan waar niemand beter van is geworden. (...) Toch heeft ook een niet-geslaagde reanimatie volgens Van der Wedden wel degelijk zin; het is een modern ritueel rondom het sterven en heeft tal van latente (verborgen) functies. De belangrijkste: een niet-geslaagde reanimatie verandert de plotselinge dood in een geleidelijk sterfproces. (...) Uitstel geeft zowel patiënt als omgeving de gelegenheid te wennen aan het idee dat iemand dood gaat. (...) Verreweg de meeste reanimaties, zo'n zeventig procent, hebben plaats binnen de muren van een zorginstelling. Maar ook daar bestaat volgens Van der Wedden niet zoiets als een nutteloze reanimatie. Voor nabestaanden is het een belangrijk ritueel dat bijdraagt aan het rouwproces, ook als het medisch gezien geen enkel nut heeft. De reanimatie geeft ze het gevoel dat er alles aan is gedaan om hun geliefde te redden. Niemand valt iets te verwijten, er kan afscheid genomen worden. Het verwijderen van een infuus, stoppen met medicijnen en het eindigen met een reanimatie: het zijn symbolische, rituele handelingen die de familie nodig heeft om het onvermijdelijke van de dood te accepteren.”

Zie hele artikel

De ministerraad is vandaag akkoord gegaan met de beleidsbrief ethiek.

In die brief staat onder meer:
"Rode draad van de brief vormt de menselijke waardigheid. Deze komt tot uitdrukking in drie waarden die in het medisch-ethisch beleid centraal staan. Deze waarden zijn autonomie, de beschermwaardigheid van het leven en goede zorg. Zij vormen de beleidsuitgangspunten voor de medisch-ethische onderwerpen."

Download beleidsbrief