interculturaliteit in de zorg


In alle culturen zijn er mensen die op een of andere manier betrokken zijn bij het geven en ontvangen van zorg. Hoe die zorg er idealiter uitziet, welke zorg goed gevonden wordt en welke niet, is sterk cultureel bepaald. Dat heeft onder meer te maken met het feit dat er in de diverse culturen heel verschillend over ziekte en gezondheid wordt gedacht. In de ene cultuur wordt gezondheid bijvoorbeeld gezien als het hoogste goed en als doel op zich, terwijl zij in de andere cultuur meer als een middel wordt gezien dat nodig is om een ander goed te bereiken, zoals rijkdom of kennis. En in de ene cultuur wordt ziekte gezien als iets dat je overkomt, in de andere als iets waar je schuld aan hebt.

Met al die verschillende benaderingen van ziekte en gezondheid moet, binnen een multiculturele samenleving als de onze, rekening worden gehouden om in te kunnen schatten hoe je het beste met de zieke omgaat en aan welke zorg een zieke precies behoefte heeft.

Op deze pagina staan handreikingen om zicht te krijgen op elementen van goede zorg die in de verschillende culturele contexten van onze samenleving te vinden zijn. Ethiek kan daarbij van dienst zijn, omdat zij zich voortdurend bezint op de vraag of het goede wel gedaan wordt.



Begrippen

  • allochtoon
    Persoon die woonachtig is in Nederland en van wie tenminste één ouder is geboren in het buitenland

  • eerste generatie-allochtoon
    Persoon die zelf in het buitenland geboren is en tenminste één in het buitenland geboren ouder heeft (def. CBS)

  • tweede generatie-allochtoon
    Persoon die in Nederland geboren is en tenminste één in het buitenland geboren ouder heeft (def. CBS)

  • derde generatie niet-westerse allochtoon
    Persoon van wie beide ouders in Nederland zijn geboren en van wie tenminste één grootouder in een niet-westers land is geboren (def. CBS)

  • autochtoon
    Iemand is autochtoon als beide ouders in Nederland zijn geboren, ongeacht het land waar iemand zelf is geboren

  • intercultureel
    Normatieve term die duidt op het ontwikkelen van begrip (evt. consensus) tussen de verschillende culturele tradities

  • levensbeschouwing
    Opvatting omtrent het leven, zijn waarde en wezen, hoe het gevoerd moet worden

  • mensvisie
    Een mensvisie geeft aan wie de mens is en wat hem beweegt

  • monocultureel
    Beschrijvende term die duidt op het bestaan van één culturele traditie

  • multicultureel
    Beschrijvende term die duidt op het naast elkaar bestaan van verschillende culturele tradities
naar boven  Δ


Links

naar boven  Δ


Literatuur

  • Actiz; (2009) Interculturele palliatieve zorg; vraaggestuurd en individueel ActiZ; Publicatienummer: 09.010
    Het project ´Verantwoorde interculturele palliatieve zorg´ is een inventarisatie naar succesvolle praktijkvoorbeelden van zorg aan ernstig zieke allochtonen. Nabestaanden, zorgverleners en managers (44 deelnemers uit tien zorgorganisaties; verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg) hebben aan deze studie deelgenomen en stellen hun expertise en ervaringen beschikbaar aan de branche. Het project is uitgevoerd in opdracht van ActiZ met subsidie van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport uit het Plan van aanpak Palliatieve Zorg. Het projectverslag is te downloaden op pagina download.

  • Asperen, E. van; (2003) Interculturele communicatie & ideologie; Uitgeverij Pharos; ISBN: 90 75955 29 4
    In haar studie naar de oorzaken van de vaak krampachtige en ineffectieve communicatie in interculturele situaties komt Evelien van Asperen tot de slotsom dat de belangrijkste oorzaak daarvan ligt bij de interculturele ideologie. Vandaaruit gaat ze na hoe deze interculturele ideologie eruit ziet, wat de effecten ervan zijn en hoe ze wordt verdedigd. Vervolgens komt de vraag aan de orde wat de elementen voor een alternatief kunnen zijn. De basisbegrippen in haar onderzoek zijn communicatie, cultuur en macht. Deze begrippen komen samen in het onderwerp interculturele communicatie, dat de rode draad in haar studie vormt.

  • Beck, H. en G. Wiegers (2008) Moslims in een westerse samenleving; Islam en ethiek; Uitgeverij Meinema; ISBN: 9789021141039

  • Böhmer, F.; (2006) Een kwestie van cultuur; allochtone zorgconsulent in Nijmeegs kinderziekenhuis doet goed werk; in: Medisch Contact (61) nr. 28 pp. 1176 - 1178

  • Bommel, A. van; e.a.; (2003) Wankele waarden, levenskwesties van moslims belicht voor professionals Utrecht: Forum; ISBN: 90 5714 129 9
    Recent bracht FORUM, instituut voor multiculturele ontwikkeling te Utrecht de publicatie 'Wankele waarden' uit. Deze publicatie beoogt een bijdrage te leveren aan de deskundigheidsbevordering van professionals wat betreft de normen en waarden van de Islam in relatie tot: zorg en hulpverlening , medische ethiek en opvoeding, onderwijs en maatschappelijke positie

  • Bommel, A. van; (2004) Islam en ethiek in de gezondheidszorg; ISBN: 90-74792-04-9

  • Coppoolse, K., e.a.; Informed consent in onderzoek onder allochtonen; in: Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek 15, 2005, nr. 1, p. 17 - 21

  • Coppoolse, K. (2006) Ziektebeleving van chronisch zieken van Marokkaanse afkomst en morele dilemma's in de zorgverlening, een kwalitatieve analyse; proefschrift, VU Medisch Centrum, ISBN: 905898099-5

  • Dikken, A. den (2003). Interculturele ethiek in de gezondheidszorg: morele uitwisseling via de spreekkamer Utrecht: Centrum voor bio-ethiek en gezondheidsrecht; ISBN: 90 72920 21 X

  • Es, D. van; (2000) De migrant als patiënt: een oriëntatie voor hulpverleners in de gezondheidszorg Maarssen: Elsevier; ISBN: 90 35223276

  • Gruppelaar, ; J.P. Wils (red.) (1998) Multiculturalisme; Budel: Uitgeverij Damon; ISBN: 90 5573 2036

  • Jong, A. de, en M. Visser (2005) Cultuur en zorg: een interculturele benadering van zorg in de verpleging Bussum: Coutinho BV.; ISBN: 90 6283 4167

  • Maneschijn, G.; (2003) Levenslang mores leren. De uitdaging van de multiculturele samenleving; Baarn, Kampen, uitgeverij Ten Have; ISBN: 90 259 5371 9

  • Obihara, C. c.s. (2008) Tussen twee werelden ; De grens van medisch zinvol handelen kan per cultuur verschillen; in: Medisch Contact (63) nr. 8 pp. 334 - 337;

  • Pijnenburg, M.A.M., C.J.W. Leget, E.J..Akihary (2006) Multicultureel sterven in het ziekenhuis; Uitgeverij Damon; ISBN: 90 5573 706 2

  • Struijs, A. (1999) Omgaan met andere levensbeschouwingen, moraal en ethiek in: Neef, J. de, J. Tenwolde, K. Mouthaan (red.) Handboek interculturele zorg (losbladig) Maarssen Elsevier; ISBN: 90 352 1609 1

  • Struijs, A. (2003) Culturele eigenheid en zelfbeschikking van allochtone zorgvragers; in: Signalering Ethiek en Gezondheid 2003 Hfdst. 4 pag. 47 - 64 Raad voor de Volksgezondheid; ISBN: 90 5732 118 1

  • Themanummer over interculturalisatie in de zorg. Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek jaargang 14, nr. 4 - 2004
    Met de volgende bijdragen: Interculturalisatie van de gezondheidszorg: een uitdaging voor de overheid? / A. Struis. - Kanttekeningen vanuit de ethiek bij de interculturalisatie in de zorg / J. Vorstenbosch. - Een ethische benadering van diversiteit / E. van Asperen. - "De zorg zit met de problemen opgescheept die de politiek heeft laten liggen" / G. Manenschijn. - Kapitaal en kleingeld: een drieluik over interculturalisatie / A. van Buuren. - "Culturele vaardigheid moet je trainen": ervaringen uit de praktijk / M. Hilhorst et al.

  • Themanummer 'Kleur bekennen', Een special over 'kleur' in de gezondheidszorg; (2005) Medisch Contact (60) nrs. 29 en 30

  • Veen, E., C. Schrijvers en E. Redout (2003) Bewijs voor verschil? Conclusies uit 163 onderzoeksprojecten op het gebied van gezondheid van en zorg voor allochtonen geanalyseerd Uitgegeven door ZonMw. Het rapport is te downloaden van www.zonmw.nl

  • Vorstenbosch, J.M.G. (2003). Zorg voor kleur: over ethiek, multiculturaliteit en zorg. Utrecht: CELAZ. 90 805843 2 0
naar boven  Δ